Goed nieuws! Vanaf september mag ik stage lopen bij VPRO’s Tegenlicht. Een betere stageplek kan ik mij niet voorstellen, dus ik ben ontzettend blij. Vanuit Groningen op en neer reizen wordt wel een beetje lastig en daarom zoek ik een kamer in Amsterdam. Daarbij is alle hulp welkom en voor de gouden tip ben ik je eeuwig dankbaar. Mijn wish list:

- Liefst binnen de ring
- Max. 500 euro
- Vanaf augustus of september 2011

Alvast bedankt!

Edit: Inmiddels heb ik gelukkig een kamer gevonden, via een jaargenoot uit de BKB Academie. Vanaf september tot en met februari woon ik dus in Amsterdam. Liefst langer, maar dat zien we later wel. Eerst die stage maar eens overleven

Ira Glass, de presentator van This American Life.

Het veelgeprezen radioprogramma This American Life vergast haar luisteraars iedere week op prachtige, veelal absurde, maar waargebeurde verhalen vanuit alle hoeken van de Verenigde Staten. De VPRO presenteert deze maand een Nederlandse variant op het programma: Plots. Wat kunnen we verwachten?

Ik luister eigenlijk alleen radio wanneer andere media fysiek onbruikbaar zijn. ‘s Avonds in bed, soms op de fiets en vaak in de trein. Het liefst luister ik dan naar This American Life. De makers van dit programma krijgen het iedere week weer voor elkaar om je te verrassen met de mooiste persoonlijke verhalen, die ook weer binnen een overkoepelend thema passen.

Het leukste vind ik de levensverhalen, bijvoorbeeld van twee vrouwen die als baby per ongeluk verwisseld werden of het familiegeheim van een zwarte jongen die geboren werd als kind van twee blanke ouders. Maar er zijn ook verhalen over volwassenen die ervan dromen om superheld te worden of immigrantenkinderen die in de vakantie alleen in het bos werden gedumpt omdat hun ouders het fenomeen ‘summercamp’ niet begrepen.

Anyway: de VPRO gaat nu een poging wagen om een soortgelijk programma te maken. Het heet dus Plots en zal maandelijks worden uitgezonden op Radio 1. Het programma kreeg steun van het Mediafonds en de eerste, drie kwartier durende uitzending is 26 september. Die aftrap staat in het teken van ‘de nieuwe huisgenoot’. Op de website staan al een paar voorproefjes, waaronder deze.

This American Life wordt gedragen door Ira Glass, die het programma produceert, de luisteraar door de uitzending loods en de verhalen aan elkaar knoopt. Bij Plots ligt de regie in handen van Jair Stein (1974). Hij werkte eerder als radiomaker voor Argos en De Ochtenden en is de geestelijk vader van het prijswinnende 1 Minuut (een serie mini-radiodocu’s, ook erg leuk). [Update: Ik hoor net dat Stein het programma samen zal presenteren met Chris Bajema, onder meer bekend van 'Een Grote Bruine Envelop', een project dat ook draaide om bijzondere verhalen van gewone mensen.]

Jair Stein, de presentator van VPRO's Plots.

In juni presenteerde Stein vanuit het RadioLab Papa Hotel Radio, een soort pilot voor Plots. Die uitzending had als thema ‘Net niet: over het vergeefse streven naar perfectie’. Over dromen die in duigen vallen. Grote dromen en kleine dromen. Bijvoorbeeld de droom van een bergbeklimmer en de droom van een vrouw die twee keer trouwde met dezelfde man. Je merkte hier wel dat de makers (naast Stein werken nog zo’n zes mensen mee) goed hadden geluisterd naar This American Life. Vooral, omdat ze soms net zo praten als in American Life. Zacht, een beetje vlak, zonder al te veel intonatie, maar toch boeiend. Het is een beetje een trucje en daar moet je altijd mee oppassen, maar het was tot nu toe niet storend.

Ik ben erg benieuwd hoe ze het er af zullen brengen. Als ze het goed doen, zou dit weleens mijn favoriete programma kunnen worden. En misschien, maar dan ben ík een beetje aan het dromen, zou dit jonge mensen die nooit meer radio luisteren er wel van kunnen overtuigen dat het af en toe zeker de moeite waard is.

Plots is elke laatste zondag van de maand van 18.15 tot 19.00 uur te beluisteren op Radio 1. De eerste uitzending is zondag 26 september. Het programma is ook te vinden op Twitter en Facebook.

Het is een beetje kort dag, maar ik zie net dat vanavond Mar Adentro op tv komt. (Nederland 2 – 0.10 uur.) Wat mij betreft is deze met een Oscar bekroonde film een enorme aanrader, dus hierbij een kort promo-praatje.

Het viel me op dat zowel in de nieuwe tv-reclame van de Rabobank als die van ASR Verzekeringen een rol is weggelegd voor kinderen met het syndroom van Down. Sommige kijkers reageerden hier boos op. Maar er is goed over nagedacht.

Ik herinner mij een reclame uit 1998 waarin een jongen met het syndroom van Down helemaal los ging op “Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine” van James Brown. Als 10-jarige had ik de up en down woordgrap niet eens door, maar ik vond het wel een grappige reclame.

Twee weken geleden moest ik terugdenken aan die commercial, toen ik in één reclameblok twee kinderen met het syndroom van Down zag. Eerst in een reclame waarin de Rabobank pronkt met de sporten die zij sponsort. Naast wielrenners, skûtsjesilers en voetballers zag ik hockyende meisjes met Down. Een vrouw zegt, enigszins voorlezend: “De kinderen zijn natuurlijk niet geinteresseerd in de Rabobank, maar het is fijn dat de bank zich wel interesseert in hen.”

Voor de duidelijkheid: ik vind het mooi dat de Rabobank die projecten sponsort en ik vind het geen probleem dat ze daar ook een beetje mee te koop lopen. Maar toen ik in een reclame van ASR-verzekeringen opnieuw een gehandicapte jongen voorbij zag komen – “Wij zijn Tim die steeds zelfstandiger wordt” – vroeg ik mij wel af wat kijkers hiervan zouden vinden.

Op Twitter vroeg ik mijn followers: “Kinderen met Down in reclames voor banken en verzekeringen: wat vinden jullie daarvan? Profiteren bedrijven van hen? Of is het een teken van waardering?” De reacties liepen uiteen van “prima” via “dubieus” tot uiterst negatief: “Ik zie geen verschil met een mongooltje door de Herestraat (Groningse winkelstraat, JK) laten lopen met ‘n sandwichbord met reclame voor de Rabobank of ASR.”

De volgende dag heb ik ASR Verzekeringen gebeld om te vragen wie had bedacht een kind met Down voor de reclame te gebruiken en waarom. Al snel kreeg ik de volgende uitleg.

“Het reclamebureau is met het idee gekomen om een jongen met het syndroom van Down in te zetten. Omdat het voor ASR Verzekeringen niet uitmaakt wie of wat je bent. Tim is een jongen met het syndroom van Down, dus ook gewoon een jongen die dromen heeft net als ieder ander. Het idee voor de inzet van Tim in de ASR-campagne is vooraf getoetst bij de Stichting Downsyndroom. Zij zijn erg enthousiast over het initiatief. Ze zien namelijk graag dat mensen met het syndroom van Down in de media als zelfstandige personen worden neergezet.”

Verstandig van ASR om de reclame eerst even te laten checken door Stichting Downsyndroom. Want die stichting vond de James Brown-reclame destijds helemaal niets. De commercial speelde volgens hen in op het “waanzinnige stereotype dat ”ze” zo muzikaal zijn”. Zulke stereotypes zie je gelukkig niet terug in de reclames van vandaag. Maar ik betwijfel of dat de kritische kijkers tevreden stelt.

Fotocredits: Jackie Kever (de foto’s op de billboards zijn gemaakt door Eva Snoijink)

De afgelopen weken werkte ik in een fotozaak in de Groningse volksbuurt Vinkhuizen. Leuk werk, vooral door de bijzondere klanten.

Maandag 26 juli
Een jongen en een meisje van acht lopen binnen. “Meneer, wij hebben twee dagen verkering. Wilt u een foto van ons maken?”

Zaterdag 31 juli
Aan het eind van de middag brengt een vrouw twee Bossche Bollen langs om me te bedanken voor het verjaardagskaartje dat ik voor haar maakte. Het viel me al eerder op dat mensen hier erg hartelijk zijn. Eerder dan in Haren, het Groningse Gooi, waar ik twee jaar terug werkte. Toen ik daar op mijn tweede werkdag vroeg: “Wie is er aan de beurt?” zei een meneer: “Zoiets vraag je maar bij de HEMA. Hier vraag je ‘Wie mag ik helpen?’” En nadat een kennis in een restaurant vroeg: “En, was het lekker?”, zei een man: “Of het lekker is vraagt een hoer, jij hoort te vragen of het gesmaakt heeft.”

Donderdag 5 augustus
Een Aziatische vrouw komt binnen met een CD met trouwfoto’s van haar zoon. “Prachtige foto’s, vindt u niet meneer?” Ze heeft gelijk. Het bruidspaar straalt en de locatie oogt luxueus. “Ze zijn vorig jaar getrouwd, het feest kostte 15.000 euro. Maar zou u nu de bruid van deze groepsfoto kunnen knippen?”

Verbaasd kijk ik haar aan. “Ze zijn alweer uit elkaar,” legt de vrouw uit. De bruid bleek haar man al in de eerste week na het huwelijk te hebben bedrogen. “Ze zag er knap uit, maar van binnen was ze lelijk. Maar mijn dochters staan zo leuk op deze foto. Dus als u haar eraf knipt, kan ik hun mooi inlijsten.”

Vrijdag 6 augustus
De laatste klant van de dag is een jaar of zestig, een hippie in haar nadagen. “Zijn er nog foto’s van mij binnengekomen? Ik vergeet soms dat ik rolletjes heb ingeleverd, omdat ik last heb van geheugenverlies. Ja, dat is wel lastig. Ik heb ook twee kinderen, maar vraag niet of het jongens of meisjes zijn.” (Vijf minuten later wist ze het trouwens weer, inclusief namen.)

Onlangs werd ik geïnterviewd. Een redactrice van de Groningse Universiteitskrant schreef een artikel over studenten met een christelijke achtergrond. Ik ben opgegroeid in een christelijk gezin – mijn vader is een gereformeerd vrijgemaakte dominee – maar heb inmiddels afscheid genomen van de kerk. En een ‘afvallige’ was precies wat nog nodig was voor het artikel. De vraag voor mij was vooral: hoe zorg ik ervoor dat ik helder overkom? Zelf interviewen was ik wel gewend, maar geïnterviewd worden is andere koek.

Iedereen leest mee

Pim Fortuyn zei eens tegen een journalist: ‘Ik gebruik veel mooiere zinnen dan u opschrijft.’ Een soortgelijk gevoel zullen meer mensen hebben tijdens een interview. Worden mijn woorden wel zorgvuldig weergegeven? Blijft de nuance bewaard? Ik was niet bang dat ik mooiere zinnen zou gebruiken dan die door de journaliste zouden worden opgeschreven, maar als ik mij niet goed uitdrukte zouden er wel misverstanden kunnen ontstaan. Het heeft mij jaren gekost om afscheid te kunnen nemen van de kerk en ik moet nog steeds goed op mijn woorden letten als ik uitleg waarom ik ben vertrokken. Uitspraken over de bijbel en religie kunnen gemakkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden.

Tijdens de interviewtrainingen bij de opleiding Journalistiek moeten we elkaar ook stevig doorzagen en hoewel dat enorm intensieve dagen kunnen zijn, weet je altijd dat wat je zegt binnenskamers blijft. Het interview in de UK daarentegen zou door iedere student in Groningen gelezen kunnen worden. En tegenwoordig moet je ook beseffen dat zo’n interview voor eeuwig vindbaar blijft op internet.

Schrijft ze mee?
De redactrice (Diane Romashuk) nam ruim de tijd voor het interview, uiteindelijk hebben we bijna twee uur gepraat. Ieder aspect van mijn leven waarop het christendom invloed kon hebben werd behandeld. Nu heb ik wel vaker verteld over mijn geloofstwijfel, dus op de standaardvragen – ‘Wat vinden je ouders hiervan?’ – had ik wel een antwoord klaar. Maar bij het beantwoorden van originelere vragen maakte ik het mezelf nog moeilijker door tegelijkertijd te proberen antwoord te geven én te bedenken wat zij als journalist op zou pikken. Schrijft ze mee? Kan ik lezen wát ze schrijft? Hé, waarom schrijft ze dit niet op? Shit, is dit misschien geen goede anekdote?

Woede
En dan is het voorbij. Het opschrijfboekje wordt opgeborgen en je moet maar zien wat er uiteindelijk gepubliceerd wordt. Gelukkig mocht ik het artikel wel lezen voor publicatie. Ik had beloofd mij niet te bemoeien met haar journalistieke interpretatie, maar heb toch gevraagd of één woordje vervangen kon worden. In de oorspronkelijke tekst stond namelijk:

‘Zich neerleggen bij zijn conclusie lucht op, maar er is ook woede en frustratie.’

Maar woedend, dat ben ik eigenlijk nooit. Ook niet als het om God en geloof gaat. Een beetje pissig misschien, omdat een jarenlange zoektocht weinig opleverde. ‘Woede’ is toen veranderd in ‘boosheid’.

Domme vergelijking
Voor de rest klopte het artikel eigenlijk wel. Ik heb alleen spijt van een domme vergelijking die ik maakte. Ergens zeg ik dat ik ben vertrokken bij de kerk, omdat je ook niet lid blijft bij de VVD als je eigenlijk voor GroenLinks bent. Die vergelijking is natuurlijk niet echt een sterke, op z’n zachtst gezegd. Maar kennelijk was hij wel het vermelden waard en aangezien ik de vergelijking zelf had gemaakt, kun je daar niet moeilijk over doen. Afgezien van dit puntje was het een leuke ervaring. En wat heb ik nu geleerd?

• Als schrijvend interviewer kun je iemand beïnvloeden door driftig mee te schrijven of juist even weg te kijken.
• Wanneer je als journalist instemt met het herschrijven van een uitspraak, doet een gast minder moeilijk over het laten staan van een andere uitspraak.

Het hele Universiteitskrant-artikel staat hieronder. Wil je alleen de tekst, zonder vormgeving? Klik dan hier.

Levenslang is in Nederland ook echt levenslang. Advocaat Wim Anker heeft een aantal clienten die tot hun dood gevangen zitten. Hij wil dat de regels in Nederland aangepast worden. Na twintig jaar zou getoetst moeten worden of een veroordeelde (meer) vrijheid zou kunnen krijgen.

Sophia Kammeijer is voorzitter van de Vereniging Ouders van een Vermoord Kind. Zij is voor een goede behandeling van veroordeelden, maar ziet niets in de plannen van Anker: ‘Zorg goed voor ze, maar hou hen buiten de maatschappij.’

Ik interviewde hen in december 2009 beiden voor een audioreportage. De fragmenten in de intro zijn afkomstig van het NOS Journaal, Omroep Brabant en BN De Stem.

(Mocht u hierboven geen audioplayer zien, dan kunt u ook een MP3 van de reportage downloaden.)

Archiefspecialist Eric Hennekam ontdekte begin april dat de gemeente Groningen haar complete bouwdossier online had gezet – inclusief contactgegevens van inwoners die bouwvergunningen hadden aangevraagd. Na Hennekams ontdekking werd het dossier al snel off-line gehaald. Een succes voor de scherpe onderzoeker, maar ergens ook wel jammer. Zo’n bouwdossier bevat immers een schat aan interessante data. Maar stel dat je als journalist op interessante informatie stuit, hoe presenteer je die dan?

Bonnetjes
Data heeft enorm veel potentie, maar je moet wel weten hoe je het moet verwerken. Je hebt niets aan een enorme databank als je niet de capaciteit hebt om hem door te zoeken en je hebt niets aan geweldige informatie als je het niet kan presenteren. Gelukkig biedt internet uitkomst.

Een goed voorbeeld komt uit Groot-Brittannië. In juni 2009 zette The Guardian haar lezers in om 1,2 miljoen bonnetjes van Britse parlementariërs door te spitten. De krant publiceerde 458.832 pagina’s aan documenten op haar site en lezers konden vervolgens bij iedere declaratie aangeven of die verdacht was. De bezoekers namen samen 220.226 pagina’s door en gaven de journalisten van de krant zo de mogelijkheid zich te concentreren op wat echt interessant was.

Design
Vormgeving is essentieel in databasejournalistiek. In de onderstaande presentatie wordt uitgelegd hoe vormgeving data aantrekkelijk en zelfs grappig kan maken, maar ook hoe vormgeving enorm kan manipuleren.

Kaarten
Zelf hou ik in het bijzonder van databasejournalistiek in de vorm van interactieve kaarten. CNN had in 2008 een paar mooie interactieve kaart van de Verenigde Staten waar je kon zien hoeveel stemmen een staat waard was en wie bij voorgaande verkiezingen had gewonnen in de desbetreffende staat. Maar bovendien konden kijkers zelf voorspellen wie er zou winnen. Leuk voor de mensen thuis, maar ook handig voor de CNN om beter inzicht te krijgen in de mogelijke verkiezingsuitslag.

CNN Database Verkiezingen

Meer mooie voorbeelden van interactieve kaarten vind je op Smashing Magazine, een goed weblog over vormgeving op internet.

Tips
Mooi, maar wat te doen als zelfstandige journalist met een klein budget? Dan heb je toch geen geld om een designer mooie graphics te laten maken? Niet getreurd, ook daarvoor zijn oplossingen. Neem het programma Tableau Public. Dat maakt in een handomdraai mooie grafieken en aan de hand van onder anderen Excel- en Acces-bestanden. Het mooie is: jouw grafieken kunnen ge-embed worden op andere sites, maar als jij het bronbestand aanpast, wordt die aanpassing gelijk doorgevoerd op de ge-embedde grafieken op andere sites. Hier zie je hoe het werkt.

Heb je een kaartje nodig? Die optie heeft Tableau Public ook, maar het programma amMap is er speciaal voor gemaakt. Hiermee maak je mooie, interactieve kaarten.

Meer info
- The Scoop, blog van Derek Willis over onderzoeksjournalistiek en “computer-assisted reporting”, zoals databasejournalistiek in de VS wordt genoemd. Hier vind je ook 25 recente voorbeelden van databasejournalistiek.
- Visual Journalism heeft ook veel mooie voorbeelden van mooi gevisualiseerde data. (En ze hebben ook voorbeelden van minder geslaagde datajournalistiek.)
- Information is Beautiful.net verzamelt ook infographics
- The Guardian heeft een speciaal blog over datajournalistiek.